Przy nieparzystej liczbie zawodników nie trzeba zostawiać jednej osoby poza grą. Siedem osób może grać trzech na trzech z neutralnym, dziewięć czterech na czterech z neutralnym, a jedenaście pięciu na pięciu z neutralnym. To tylko punkt wyjścia. O jakości organizacji decyduje również rotacja oraz to, czy dodatkowy gracz rzeczywiście uczestniczy w akcjach.
Nieparzystość nie oznacza automatycznie małej frekwencji. Jedenastu uczestników może być kompletną grupą. Problem dotyczy wtedy podziału ról, a nie ratowania treningu po nieobecnościach. Jeżeli potrzebujesz przebudować całą jednostkę po licznych absencjach, zajrzyj do poradnika o treningu przy małej liczbie zawodników.
Policz wszystkich, także bramkarzy
Zanim wybierzesz układ, zapisz liczbę dzieci, które faktycznie uczestniczą w zadaniu. Bramkarz też jest zawodnikiem. Pięciu graczy w polu przeciwko pięciu oraz dwóch bramkarzy daje dwanaście osób, a nie dziesięć. Przy jedenastu uczestnikach taka organizacja wymaga zmiany.
Możesz zastosować układ po czterech graczy w polu i jednym bramkarzu w każdej drużynie, z dodatkowym neutralnym. Wtedy rachunek wygląda tak: pięć plus pięć plus jeden. Możesz także zrezygnować z bramkarzy i grać na bramki z pachołków. Obie wersje są czytelne, jeśli wyjaśnisz je przed startem.
Nie dodawaj trenera do rachunku po cichu. Jeśli sam wchodzisz do gry, zmieniają się warunki prowadzenia i obserwacji. Przygotuj układ, który działa z rzeczywistą liczbą dzieci, a udział dorosłego traktuj jako świadomy wariant.
The FA w materiale o niespodziewanej liczbie uczestników wskazuje możliwość zmiany liczebności oraz tworzenia przewagi. Przedstawione tam angielskie formaty rozgrywek nie wyznaczają zasad polskich kategorii wiekowych. Tutaj mówimy o organizacji zajęć.
Siedem osób: neutralny albo zmienna przewaga
Najprostsza wersja to trzy osoby przeciwko trzem i jedna grająca z zespołem posiadającym piłkę. Neutralny powinien mieć odmienny znacznik. Po przejęciu piłki przez przeciwników natychmiast wspiera nową drużynę atakującą. Nie czeka na zakończenie akcji ani sygnał trenera, chyba że taką odmienną zasadę wcześniej przyjęto.
Na początek nie dokładaj mu kilku ograniczeń jednocześnie. Może poruszać się po całym polu i podawać jak pozostali. Osobno ustal, czy może zdobywać punkty. W proponowanej tu wersji może, dzięki czemu nie trzeba tłumaczyć kolejnego wyjątku.
Przewodnik The FA dla trenerów grassroots pokazuje neutralnego jako sposób organizacji nieparzystej grupy. W konkretnym wariancie źródłowym nie zdobywa on bramek. To cecha tego zadania, nie powszechna definicja zawodnika neutralnego.
Jeżeli część dzieci nie rozumie przechodzenia między zespołami, wypróbuj czterech na trzech. Kolory pozostają stałe, a po umówionej rundzie wskazana osoba przechodzi do drugiej drużyny. Kolejna runda daje więc przewagę drugiej stronie. Nadal potrzebna jest kolejka zmian, aby jedna osoba nie przenosiła się przez cały trening.
Dziewięć osób: wspólna gra lub dwa mniejsze pola
Czterech na czterech z neutralnym mieści wszystkich na jednym boisku. Warto sprawdzić, czy dodatkowy gracz nie ustawia się stale obok piłki. Jeśli tak się dzieje, najpierw zapytaj, gdzie mógłby pomóc partnerowi. Dopiero później rozważ wyznaczenie mu strefy.
Druga możliwość to dwa równoległe pola. Na pierwszym grają cztery osoby, czyli dwóch na dwóch. Na drugim pięć, czyli dwóch na dwóch z neutralnym. Suma wynosi dziewięć. Oba pola muszą być ustawione tak, żeby trener mógł obserwować ich przebieg i bezpiecznie reagować.
Nie jest to automatycznie lepsza opcja. Wymaga dwóch zestawów zasad, jeśli zadania różnią się między sobą, oraz czytelnego przechodzenia między polami. Możesz zachować identyczny sposób zdobywania punktów, zmieniając tylko obecność neutralnego. Wtedy dzieciom łatwiej porównać grę przy równych siłach i z dodatkowym partnerem.
Po rundzie cała czwórka z pierwszego pola zamienia się miejscami z czterema graczami drużyn z drugiego. Neutralny pozostaje na drugim polu tylko na czas tej wymiany, po czym przekazuje rolę kolejnej osobie według listy. Wyjaśnij kolejność przed startem, aby nikt nie został przypadkowo stałym dodatkiem.
Jedenaście osób: sprawdź, po co zwiększasz grę
Układ pięciu na pięciu z neutralnym pozwala utrzymać jedną wspólną grę. Jeżeli w tej liczbie są bramkarze, drużyna składa się z czterech graczy w polu i jednego bramkarza. Jeśli nie ma bramkarzy, pięciu uczestników każdej strony działa w polu. Nie mieszaj tych zapisów w jednym poleceniu.
Alternatywa to sześć osób na pierwszym boisku i pięć na drugim. Pierwsze gra trzy na trzy, drugie dwa na dwa z neutralnym. Taki podział może być przydatny, gdy zależy ci na mniejszych zespołach, ale wymaga zaplanowanej wymiany całych grup lub par.
Nie musisz jednak wybierać dwóch pól tylko po to, żeby każdy zespół wyglądał równo. Nierówna liczebność może być samym tematem zadania. Ważne, aby strona mniej liczna znała swój cel i mogła coś zrobić po przejęciu, zamiast jedynie odbierać kolejne ataki.
Jeśli temat przewagi jest nowy, można wrócić do prostszego przykładu gry dwóch na jednego. To pomoże wyjaśnić sens dodatkowego partnera bez zmieniania całego treningu w wykład o ustawieniu.
Tabela układów z pełnym rachunkiem
Poniższe warianty są autorskimi propozycjami organizacyjnymi. Nie określają obowiązkowego formatu dla wieku ani wymiarów boiska. Wielkość pola i długość rund dobierz do tego, czy dzieci rozumieją zadanie i mogą w nim uczestniczyć.
| Uczestnicy | Jedno pole | Dwa pola | Kontrola sumy |
|---|---|---|---|
| 7 | 3 na 3 plus neutralny | W tym przykładzie nie dzielimy | 3 + 3 + 1 = 7 |
| 9 | 4 na 4 plus neutralny | 2 na 2 oraz 2 na 2 plus neutralny | 4 + 5 = 9 |
| 11 | 5 na 5 plus neutralny | 3 na 3 oraz 2 na 2 plus neutralny | 6 + 5 = 11 |
W każdym wierszu neutralny jest jedną z policzonych osób. Nie jest trenerem dopisanym jako kolejny uczestnik. Jeśli wprowadzisz stałych bramkarzy, uwzględnij ich w liczebności drużyn, zamiast dodawać poza tabelą.
Rotacja, którą można pokazać palcem
Zapisz imiona w kolejności i ustal moment przekazania roli. Może to być koniec krótkiej rundy albo inna wyraźna przerwa. Nie uzależniaj każdej zmiany od błędu neutralnego, bo wtedy jego funkcja zacznie wyglądać jak nagroda lub kara.
Przy siedmiu osobach pełny obieg wymaga siedmiu obsadzeń roli. Jeżeli planujesz tylko trzy rundy, nie obiecuj, że wszyscy będą neutralnymi podczas tego jednego bloku. Możesz kontynuować kolejkę na następnych zajęciach albo wybrać organizację bez neutralnego.
Podobnie rotuj stronę grającą w przewadze. Samo przesuwanie jednego zawodnika między zespołami nie gwarantuje porównywalnych doświadczeń wszystkim pozostałym. Spójrz na cały przebieg, szczególnie jeśli jedna drużyna przez większość czasu broni.
Pomocna bywa prosta kartka: runda, neutralny, następna osoba. Nie potrzeba rozbudowanej statystyki. Chodzi o uniknięcie sytuacji, w której rolę dostaje wciąż najbardziej sprawny gracz, bo z nim zadanie przebiega płynniej.
Własny przykład: dziewięciu graczy bez stałego rezerwowego
Na jednym polu grają czterej niebiescy przeciwko czterem pomarańczowym. Dziewiąta osoba ma żółty znacznik i wspiera zespół z piłką. Na polu są cztery bramki z pachołków, po dwie bronione przez każdą drużynę. Celem jest przeprowadzenie piłki przez jedną z dwóch bramek rywala. Pierwszą akcję rozpoczyna wskazana drużyna podaniem ze swojej strony pola; po punkcie wznawia stamtąd zespół, który go stracił. Po innym wyjściu piłki przeciwnicy ostatnio dotykającego zaczynają podaniem po ziemi z miejsca wyjścia, a rywale odsuwają się na odległość pokazaną przez trenera przed zadaniem.
Neutralny może zdobywać punkty, nie broni przeciw drużynie posiadającej piłkę i zmienia współpracujących partnerów po przejęciu. Po rundzie oddaje żółty znacznik kolejnej osobie, przejmując jej kolor. Liczba zawodników w obu drużynach nadal wynosi cztery.
Trener obserwuje, czy neutralny daje dodatkową możliwość podania. Jeśli przez kilka akcji stoi poza zasięgiem gry, nie wystarczy stwierdzić, że wszyscy są aktywni, bo wszyscy znajdują się na boisku. Można zmniejszyć pole, uprościć cel albo pokazać jedno korzystniejsze ustawienie.
Przy powtarzającym się tłoku sprawdź organizację, zanim dodasz kolejne zakazy. Poradnik o treningu bez kolejek pokazuje podobną zasadę: obecność w zadaniu i rzeczywisty udział nie zawsze oznaczają to samo.
Zmiana liczby w trakcie zajęć
Jeżeli ktoś dochodzi później lub kończy wcześniej, zatrzymaj grę w czytelnym momencie i policz układ ponownie. Nie dokładaj przybyłego dziecka automatycznie do tej samej drużyny tylko dlatego, że stoi bliżej jej bramki. Wyjaśnij, czy znika rola neutralnego, czy powstaje nowy podział.
Gdy z dziewięciu osób pozostaje osiem, można wrócić do czterech na czterech. Dotychczasowy neutralny przyjmuje brakujący kolor, ale trener musi sprawdzić, z której drużyny odszedł zawodnik. Jeden krótki pokaz składu jest czytelniejszy niż kilka sprzecznych poleceń w trakcie akcji.
Pytania o nieparzystą grupę
Czy neutralny zawsze gra z atakującymi?
Nie ma jednej obowiązującej zasady dla wszystkich ćwiczeń. W opisanych tu wariantach wspiera drużynę posiadającą piłkę. Można zaprojektować inną rolę, ale trzeba wcześniej wyjaśnić, komu pomaga i kiedy zmienia współpracujących partnerów.
Czy trener może być dziewiątym zawodnikiem?
Może uczestniczyć w odpowiednio zorganizowanym zadaniu, lecz wtedy trudniej równocześnie obserwować całą grupę i prowadzić zajęcia. Warto najpierw wybrać układ działający z liczbą obecnych dzieci, a udział dorosłego potraktować jako świadomy dodatek.
Jak liczyć bramkarzy?
Bramkarze wchodzą do pełnej liczby uczestników. Przy jedenastu osobach można grać po czterech w polu i jednym bramkarzu w każdej drużynie oraz z neutralnym. Zapis pięciu na pięciu powinien jasno wskazywać, czy obejmuje bramkarzy.
Co zamiast neutralnego dla początkujących?
Można zorganizować grę przy stałych kolorach, na przykład czterech na trzech, i zmieniać stronę przewagi w przerwach. To ogranicza konieczność rozpoznawania nowej drużyny po każdym przejęciu, ale nadal wymaga czytelnej kolejki zmian.
