Kapitan drużyny dziecięcej powinien wiedzieć, co konkretnie ma zrobić z powierzoną mu rolą. Lepiej wybrać dwa niewielkie zadania i pokazać sposób ich wykonania, niż wręczyć opaskę z ogólnym poleceniem bycia liderem. Rotacja może dać różnym zawodnikom okazję do poznania tej funkcji, jeżeli jest jasno zaplanowana i uwzględnia gotowość dziecka.
Opaska nie musi trafiać stale do najlepszego strzelca ani najgłośniejszej osoby. Nie powinna też oznaczać prawa do rozliczania kolegów, wybierania składu czy wydawania kar. Trener nadal prowadzi zespół, a kapitan wykonuje uzgodnione zadania w ramach zasad danego spotkania.
Co naprawdę oznacza opaska
Law 3.10 IFAB wskazuje, że kapitan nie ma szczególnego statusu ani przywilejów, choć w pewnym stopniu odpowiada za zachowanie drużyny. Nie należy z tego robić wobec dziecka obowiązku panowania nad całą grupą. Przepisy nie wymagają, aby funkcję otrzymywał najbardziej utalentowany zawodnik.
Przed meczem wyjaśnij różnicę między zadaniem formalnym a waszą umową. Udział w procedurze rozpoczęcia spotkania może wynikać z organizacji zawodów. Przypomnienie kolegom o wspólnym zakończeniu jest natomiast zadaniem przydzielonym przez trenera.
Nie rozbudowuj funkcji do wszystkiego, co akurat zostało do zrobienia. Dziecko z opaską nie musi jednocześnie pilnować czasu, sprzętu, zachowania drużyny i nastroju każdej osoby. Ma także grać i wykonywać własne zadania na boisku.
Jeżeli zasady kontaktu z sędzią w waszych rozgrywkach są szczególne, wyjaśnij je osobno. Nie wystarczy hasło: dzisiaj jesteś kapitanem, więc załatwiasz wszystkie rozmowy. Dziecko powinno wiedzieć, kiedy może podejść, czego dotyczy rozmowa i kiedy potrzebuje wsparcia dorosłego.
Dwa wykonalne zadania zamiast etykiety lidera
Wybierz czynności, które da się zauważyć i zakończyć. Przykład: przed meczem kapitan sprawdza z trenerem miejsce zbiórki, a po spotkaniu zaprasza drużynę do ustalonego zakończenia. Obie rzeczy mają początek, koniec i prosty sposób wykonania.
Polecenie: zmotywuj wszystkich jest znacznie mniej jasne. Nie wiadomo, po czym dziecko ma poznać, że zadanie wykonało. Może uznać, że powinno przemawiać albo krzyczeć na kolegów, choć trener oczekiwał tylko zwykłego przypomnienia.
Przed powierzeniem funkcji pokaż przykład zdania. Nie wymagaj jego recytowania. Kapitan może powiedzieć własnymi słowami, że drużyna zbiera się przy trenerze. Jeśli nie chce mówić do całej grupy, może wykonać inne uzgodnione zadanie, na przykład pomóc przekazać ustalenie w swojej części zespołu.
Takie przygotowanie nie ma dowodzić, że każdy kapitan stanie się pewniejszy siebie. Pozwala po prostu wyjaśnić, czego oczekuje dorosły, i uniknąć oceniania dziecka za niespełnienie niewypowiedzianych wymagań.
Rotacja znana przed przyjściem na mecz
Zapowiedz sposób przydzielania opaski. Może to być kolejność chętnych zawodników, plan obejmujący kilka spotkań albo inny czytelny system. Ważne, aby dziecko nie dowiadywało się o funkcji w ostatniej chwili, kiedy trzeba już podejść do sędziego.
The FA w materiałach o udziale dzieci w życiu klubu wskazuje dzielenie roli kapitana między młodszych graczy jako jedną z możliwości. To wskazówka organizacyjna, a nie obowiązek narzucony wszystkim rozgrywkom.
Jeśli planujesz rotację, określ również postępowanie przy nieobecności. Możesz przesunąć dziecko na kolejne spotkanie i powierzyć rolę następnej osobie z listy. Unikaj sytuacji, w której nieobecność raz oznacza utratę szansy, a innym razem nie, bez wcześniejszego wyjaśnienia.
Nie łącz opaski automatycznie z nagrodą za ostatni występ. Jeżeli ma służyć poznawaniu zadań, taki konkurs zmienia jej znaczenie. Zawodnicy zaczynają wówczas odczytywać brak opaski jako ocenę poziomu gry, nawet jeśli nie taki był zamiar trenera.
Własny przykład: cztery spotkania i czytelny grafik
Poniższy plan jest propozycją dla trenera, nie regulaminem ligi. Zakładamy, że cztery osoby chcą spróbować funkcji, znają jej zadania i wiedzą, do kogo zwrócić się po pomoc. Imiona są przykładowe.
| Spotkanie | Kapitan | Zadanie przed grą | Zadanie po grze | Wsparcie trenera |
|---|---|---|---|---|
| Pierwsze | Lena | Potwierdza miejsce zbiórki | Zaprasza do zakończenia | Pokazuje wcześniej przebieg |
| Drugie | Kuba | Przypomina uzgodnione miejsce | Pomaga zebrać grupę | Towarzyszy pierwszej wypowiedzi |
| Trzecie | Maja | Sprawdza z trenerem ustalenie | Przekazuje krótką informację | Pomaga, jeśli zadanie jest niejasne |
| Czwarte | Adam | Wykonuje zadanie po przypomnieniu | Zaprasza kolegów do trenera | Potwierdza zakończenie czynności |
Trener odpowiada za organizację i obecność zawodników. Kapitan nie przejmuje samodzielnego liczenia dzieci ani nadzoru nad ich przemieszczaniem. Jego zadanie jest niewielkim udziałem w ustalonym przebiegu spotkania.
Po każdym meczu wystarczy krótka rozmowa: co było jasne, przy czym potrzebowałeś pomocy, co ustalimy inaczej? Nie porównuj, kto przemawiał najgłośniej. Jeżeli jedna osoba nie chce kontynuować, zmień zakres albo pozwól jej zrezygnować z kolejnej próby.
Jak wesprzeć dziecko, które nie chce przemawiać
Najpierw zapytaj, co w zadaniu jest trudne lub niechciane. Możliwe, że problemem jest brak wiedzy, co powiedzieć. Możliwe też, że dziecko po prostu nie chce tej roli. Nie trzeba nadawać temu diagnozy ani publicznie zachęcać całej grupy do przekonywania kolegi.
Możesz zaproponować wykonanie zadania razem z trenerem. Dorosły rozpoczyna, a dziecko dodaje jedną informację. Inną opcją jest funkcja niewymagająca przemowy, o ile nie koliduje to z formalnymi zadaniami kapitana na danym wydarzeniu.
Nie obiecuj, że po jednym meczu opór zniknie. Sprawdź po prostu, czy proponowany zakres jest do przyjęcia. Jeżeli nie, rotacja może poczekać. Odmowa opaski nie powinna prowadzić do odbierania zwykłego czasu gry.
Przy nowym zawodniku szczególnie przydatne jest wcześniejsze wyjaśnienie zwyczajów grupy. Pomocny będzie poradnik o nowym dziecku w drużynie. Wręczenie opaski bez przygotowania nie zastępuje spokojnego wprowadzenia do zespołu.
Kapitan nie zastępuje trenera ani sędziego
Nie powierzaj dziecku wymierzania kar, wybierania osób do odsunięcia od gry ani rozstrzygania poważniejszych konfliktów. Może przypomnieć ustaloną zasadę, ale gdy sytuacja się zaostrza, powinno zwrócić się do dorosłego. Opaska nie czyni go odpowiedzialnym za każde zachowanie kolegów.
Podobnie nie używaj kapitana jako posłańca z pretensjami do sędziego. Jeśli zawodnik ma przekazać pytanie w dopuszczonej sytuacji, powinno być rzeczowe i zgodne z zasadami spotkania. Nie może być sposobem obejścia ograniczeń dotyczących zachowania trenera.
Przy funkcji kapitana łatwo niechcący połączyć kilka przywilejów. Zawodnik zaczyna wtedy grać dłużej, wybierać stronę ćwiczenia i zajmować ulubioną pozycję. Warto sprawdzić, czy opaska nie zmieniła waszych wcześniejszych ustaleń o uczestnictwie.
Jeśli chcesz uporządkować minuty na boisku, wykorzystaj osobny plan zmian i czasu gry. Funkcja organizacyjna oraz podział minut to dwa różne tematy. Nie trzeba rozwiązywać ich jednym symbolem na ramieniu.
Ocena zadania bez konkursu popularności
Po meczu zapytaj o konkret: czy kapitan wiedział, kiedy podejść, czy informacja była zrozumiała, czy potrzebował przypomnienia? Takie pytania pozwalają poprawić przygotowanie. Ocena: masz charakter lidera albo nie nadajesz się do tego nie wskazuje następnego kroku.
Nie proś grupy o ranking kapitanów. Dzieci mogą natomiast powiedzieć, jakie ustalenie było dla nich czytelne i czego brakowało przy zbiórce. Rozmowa dotyczy wtedy organizacji, a nie popularności poszczególnych osób.
Jeżeli prowadzisz notatki, zapisz wykonane zadanie i rodzaj pomocy. Na przykład: sam przypomniał miejsce zakończenia, potrzebował wsparcia przy rozpoczęciu. Więcej o zapisie obserwacji znajdziesz w poradniku notatki o rozwoju zawodnika.
Przed kolejną rotacją sprawdź, czy zadania nadal mają sens. Być może grupa zna już przebieg spotkania i nie potrzebuje kilku przypomnień. Nie dodawaj nowych obowiązków tylko po to, żeby opaska wyglądała na ważniejszą. Ma być jasna i wykonalna.
Co ustalić na najbliższy mecz
Zapisz imię osoby, dwa zadania i sposób pomocy. Porozmawiaj z dzieckiem przed publicznym ogłoszeniem funkcji. Potwierdź, że rozumie propozycję i chce spróbować. Dopiero potem wyjaśnij drużynie, co kapitan będzie robił.
Sprawdź również regulamin wydarzenia dotyczący opaski i kontaktu z sędzią. Wasze dodatkowe zadania nie mogą wprowadzać zamieszania w oficjalne procedury. Krótkie rozdzielenie tych kwestii jest bardziej użyteczne niż rozbudowana przemowa o przywództwie.
Przy przekazywaniu opaski kolejnej osobie podkreśl ciągłość zadania, nie zmianę rangi zawodnika. Dotychczasowy kapitan wraca do zwykłej roli w zespole i nie traci znaczenia. Nowy nie otrzymuje prawa do poprawiania wszystkich kolegów. Jedno spokojne przypomnienie może wystarczyć, żeby rotacja pozostała zwyczajną częścią organizacji spotkania.
Jeżeli rodzic pyta, dlaczego dziecko nie zostało wybrane, pokaż sposób rotacji i zakres zadań. Nie uzasadniaj decyzji ogólną oceną osobowości. Rozmowa o konkretnej kolejności jest uczciwsza niż porównywanie, kto ma większe predyspozycje do dowodzenia grupą.
Pytania o kapitana dziecięcej drużyny
Czy kapitan musi być najlepszym zawodnikiem?
Nie. Funkcja nie musi być nagrodą za poziom gry ani liczbę bramek. Możesz powierzać ją różnym chętnym osobom, jeśli znają zadania i otrzymują potrzebne wsparcie. Wyjaśnij grupie, według jakiego systemu dokonujesz wyboru.
Czy można zmieniać kapitana w trakcie meczu?
IFAB dopuszcza zmianę kapitana; opaskę przejmuje nowa osoba pełniąca funkcję. Organizując rotację, uwzględnij także procedury danego wydarzenia. Najlepiej przygotować zmianę tak, aby zawodnicy i osoby prowadzące spotkanie wiedzieli, kto aktualnie jest kapitanem.
Co jeśli dziecko odmawia opaski?
Zapytaj spokojnie o powód i zaproponuj mniejszy zakres albo pomoc dorosłego. Jeśli nadal nie chce, uszanuj odmowę. Nie łącz jej z karą dotyczącą udziału w grze ani publiczną oceną charakteru dziecka przy całej drużynie.
Czy tylko kapitan może rozmawiać z sędzią?
Szczegółowe zasady zależą od wdrożenia odpowiednich wytycznych w danych rozgrywkach. Nie przedstawiaj formuły Only the captain jako automatycznej reguły każdej gry dzieci. Sprawdź regulamin i wyjaśnij zawodnikom dopuszczony sposób kontaktu przed meczem.
